ZUS. Zmiany w obszarze zwolnień chorobowych oraz orzecznictwie lekarskim

13 kwietnia tego roku wejdą w życie zmienione  przepisy dotyczące przesłanek utraty prawa do zasiłku przez osoby, które nieprawidłowo wykorzystują zwolnienia od pracy. Zmienią się również przepisy w sprawie kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień od pracy. Od 13 kwietnia będą obowiązywać również nowe przepisy dotyczące kwalifikacji i zatrudniania kadry medycznej w ZUS.

Osoba ubezpieczona może utracić prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia od pracy, jeżeli w czasie, w którym miała orzeczoną niezdolność do pracy, będzie:

• wykonywać pracę zarobkową lub

• podejmować aktywność niezgodną z celem tego zwolnienia.

 

Praca zarobkowa i niedozwolona aktywność na zwolnieniu lekarskim

Nowe przepisy precyzują pojęcia pracy zarobkowej i aktywności niezgodnej z celem zwolnienia od pracy.

- Praca zarobkowa to każda czynność, która ma charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania. Pracą zarobkową nie są tzw. czynności incydentalne, czyli takie, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności. Istotną okolicznością nie może być polecenie pracodawcy – wyjaśnia Beata Kopczyńska, regionalna rzeczniczka prasowa ZUS w województwie śląksim.

 

Aktywność niezgodna z celem zwolnienia od pracy to wszelkie działania, które utrudniają lub wydłużają proces leczenia lub rekonwalescencję. Nie należą do nich zwykłe czynności dnia codziennego lub czynności incydentalne, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności.

 

Bez zmiany pozostaje zasada, że okres zwolnienia od pracy powinien być wykorzystany na odzyskanie zdrowia i rekonwalescencję. Osoba ubezpieczona nie może w tym czasie wykonywać działań, które zakłóciłyby ten proces. Nie wolno jej podejmować pracy zarobkowej ani aktywności niezgodnej z celem zwolnienia. Wyjątkowo może wykonywać zwykłe czynności życia codziennego lub czynności incydentalne, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności. Jeżeli podejmie takie czynności, będzie to – tak jak dotychczas – weryfikowane i oceniane z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy.

 

Jak przebiega kontrola prawidłowego wykorzystywania zwolnień od pracy?

- Kontrola oznacza sprawdzenie, czy osoba ubezpieczona nie wykorzystuje zwolnienia od pracy niezgodnie z jego celem. Zmiany w przepisach dotyczą zasad i trybu przeprowadzania takiej kontroli, które zostały uregulowane w ustawie zasiłkowej – dodaje Kopczyńska.

Obejmują one następujące kwestie:

• uprawnienia i obowiązki osób przeprowadzających kontrolę (np. do legitymowania osoby kontrolowanej, po to by ustalić jej tożsamość),

• obowiązki osób kontrolowanych,

• zasady przeprowadzania kontroli,

•  zasady sporządzania protokołu z kontroli,

• zasady składania zastrzeżeń do ustaleń zawartych w protokole.

 

Zmieni się także wzór upoważnienia i wzór protokołu z kontroli. Zostaną one określone w rozporządzeniu w sprawie wzoru upoważnienia do przeprowadzenia kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy i wzoru protokołu tej kontroli.

 

Zmiany w orzecznictwie lekarskim w ZUS

Od 13 kwietnia 2026 r. będą obowiązywać nowe przepisy dotyczące kwalifikacji i zatrudniania kadry medycznej w ZUS.

 

Do zakresu działania ZUS należy między innymi wydawanie orzeczeń:

•  dla potrzeb ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych i innych świadczeń należących do właściwości ZUS,

• dla celów realizacji zadań zleconych ZUS na podstawie innych ustaw,

• dla celów świadczeń podlegających koordynacji wspólnotowej i dwustronnej (bilateralnej),

•  w ramach kontroli orzecznictwa o czasowej niezdolności do pracy.

 

Aktualnie zadania te realizują wyłącznie lekarze specjaliści zatrudnieni na podstawie umów o pracę.

 

13 kwietnia 2026 r. wchodzą w życie następujące zmiany:

 

1. Poza lekarzami orzecznikami w określonych ustawowo rodzajach spraw orzeczenia będą mogły wydawać osoby, które wykonują samodzielne zawody medyczne i posiadają tytuł specjalisty w dziedzinie fizjoterapii albo pielęgniarstwa:

•  fizjoterapeuci – orzeczenia w sprawach rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej ZUS,

•  pielęgniarki lub pielęgniarze – orzeczenia w sprawach niezdolności do samodzielnej egzystencji;

2 Zmienią się kwalifikacje zawodowe, jakimi będą musieli legitymować się lekarze orzekający w ZUS; poza lekarzami specjalistami na stanowiskach orzeczników będą mogli pracować również lekarze odbywający szkolenie specjalizacyjne w określonej dziedzinie medycyny oraz lekarze z 5-letnim stażem pracy w zawodzie, którzy nie mają tytułu specjalisty i nie odbywają szkolenia specjalizacyjnego;

3.Formy współpracy z kadrą medyczną będą elastyczne: lekarze orzecznicy, specjaliści fizjoterapii oraz specjaliści pielęgniarstwa będą mogli wykonywać pracę na podstawie umowy o pracę albo umowy o świadczenie usług.

 

Zmiany te stanowią jeden z etapów reformy orzecznictwa lekarskiego. Pozostałe zmiany dotyczące w szczególności organizacji postępowania orzeczniczego oraz nowego trybu wydawania orzeczeń wejdą w życie 1 stycznia 2027 r.

Beata Kopczyńska, Regionalna Rzeczniczka Prasowa ZUS w województwie śląskim